Simplenews subscription

E-mailadres van de abonnee.
Stay informed - subscribe to our newsletter.

Page Notifications

Subscribe to: Verklaring van gevoelen

De broeders Baars, De Boer, Egas en Kieviet hebben aan de kerkenraden van de Christelijke Gereformeerde Kerken een verklaring van gevoelen gestuurd. Zij zijn bezorgd over het schriftgezag binnen de kerken en de nieuwe hermeneutische elementen die volgens hen in de discussie over vrouw en ambt zijn ingebracht. De eerste gedachte was: dit is geen verklaring van gevoelen, maar een verklaring van onderbuikgevoelens. Bij nader inzien is die laatste kwalificatie niet constructief en ook suggestief dus voor een goed gesprek weinig zinvol. Maar als eerste reactie geeft het wel te denken.

Zwarte-Pietendiscussie
Daarover verder nadenkend kwam de gedachte op dat de verklaring van gevoelen overeenkomsten lijkt te hebben met maatschappelijke veranderingen die ook culturele veranderingen met zich brengen. Daarbij valt te denken aan de beruchte Zwarte-Pietendiscussie. Toen door enkele mensen tegen Zwarte Piet werd geprotesteerd, vond dat protest weinig bijval; sterker nog, er ontstond beroering en verontwaardiging, omdat de beschuldiging van racisme als kwetsend werd ervaren en als onrecht werd gevoeld door een groot deel van de samenleving. Zij beschouwde Sinterklaas en Zwarte Piet als een onschuldig kinderfeest, dat behoort tot de cultuur van Nederland. De kritiek op Zwarte Piet werd afgewezen, omdat het grootste deel van de samenleving vond dat zij niet racistisch was, maar juist open en tolerant. Alle bezwaren, kritiek en verontwaardiging werden daarmee gemotiveerd vanuit de eigen innerlijke overtuiging. Die overtuiging belette om te luisteren naar de onderliggende motieven en argumenten van tegenstanders van zwarte Piet. Vanuit een soort afweermechanisme, versterkt door emoties, was er geen ruimte om aandachtig naar de bezwaren van die anderen te luisteren. Er kwamen echter steeds meer verhalen naar buiten van mensen die een negatieve ervaring hadden met Zwarte Piet evenals dat er mensen bijkwamen die, door die verhalen, ineens bij zichzelf ontdekten dat ook zijzelf - veelal eerst onbewust - last ondervonden van het verschijnsel van Zwarte Piet. Door naar die verhalen van die mensen te luisteren, veranderde langzaamaan de gekwetstheid in begrip en het besef dat de uitdossing van Zwarte Piet bij nader inzien toch minder waardenvrij is dan de samenleving dacht. 

Onderdrukkend en structureel onrecht
Bij de verklaring van gevoelen dringt zich een soortgelijk beeld op; de discussie over de openstelling van de ambten wordt gevoerd vanuit een, weliswaar groeiende,  minderheid die het huidige kerkelijke standpunt onder meer betwisten, omdat het als onderdrukkend en als structureel onrecht wordt ervaren. Om de openstelling van de ambten mogelijk te maken, moeten de voorstanders eerst de barrière beslechten van de bestaande kerkelijke opvatting. Dat kan alleen door argumenten in te brengen tegen de bestaande exegese. De ervaring leert dat het inbrengen van bezwaren niet erg veel indruk maakt, omdat de meerderheid het minderheidsstandpunt beoordeelt op basis van haar eigen exegese. Die beoordeling is bevooroordeeld. Zonder dat de meerderheid het beseft laat zij haar methodiek, de hermeneutiek, samenvallen met haar exegese. Daardoor wordt de mogelijkheid miskent dat de eigen exegese, onbewust, beïnvloed kan zijn door de kerkelijke traditie, culturele invloeden en patriarchale structuren. Vanuit het eigen gelijk worden vervolgens de motieven en integriteit van de voorstanders openlijk in twijfel getrokken. Vanuit deze houding is er geen oprechte, betrokken en welwillende houding om te luisteren naar voorstanders van het openstellen van de ambten. 

Oprecht luisteren leidt tot zelfreflectie
Toch loont het de moeite om eerst te luisteren; niet om te luisteren naar de exegese van voorstanders van de openstelling van ambten, maar naar de verhalen en de ervaringen van mensen. Welke ervaringen, motieven en gevoelens spelen een rol bij de openstelling van de ambten? Waarom voelen sommige gemeenten zich klem en verloren? Dat lijkt het in huis halen van subjectivisme, een standaard waarbij de mens de maat van alle dingen zou zijn, maar dat is het niet. Als niet eerst naar de ander wordt geluisterd, wordt het moeilijk om de ander te begrijpen en te vertrouwen. Oprecht luisteren leidt tot zelfreflectie. Immers, zonder zelfreflectie op de eigen exegese brengt het risico met zich mee dat tegenstellingen worden verscherpt. Dan ontstaat er zelfs de overtuiging bij de openstelling van de ambten dat het Schriftgezag in het geding is, terwijl dat niet zo is. Dat is niet zo omdat geen van de voorstanders van vrouw in het ambt ontkennen dat Gods Woord van zichzelf gezag heeft en dat de Schrift in en vanuit zichzelf overtuigingskracht heeft. Dat de Schrift door voorstanders van vrouw in het ambt anders wordt gelezen, verstaan en uitgelegd, impliceert helemaal niet dat die Schrift wordt gerelativeerd. Uit alles blijkt dat openstelling juist wordt bepleit op grond van de Schrift. Door de discussie te voeren zonder eerst te verifiëren wat de ander beweegt en welke motieven en argumenten de ander heeft, ontstaat er tussen voor- en tegenstanders vervreemding; onbekend maakt onbemind. 

Rooms Katholieke Kerk
Dat het in de strijd werpen van bijvoorbeeld het Schriftgezag kwestieus is, blijkt uit het feit dat de Rooms Katholieke Kerk een gelijksoortig standpunt heeft over de positie van vrouwen in de kerk. De Rooms Katholieke kerk kent niet het Schriftgezag zoals dat binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken wordt beleden, maar haar exegese, en in ieder geval het resultaat van haar exegese, is grotendeels gelijk aan de opvattingen van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Dat is op z’n minst merkwaardig, maar meer nog, het roept de vraag op in hoeverre dan het Schriftgezag bij deze exegese een noodzakelijke rol speelt. Het zou reden kunnen zijn voor zelfreflectie; hoe is het mogelijk dat de exegese die vrouwen uit de ambten weert in de Christelijke Gereformeerde Kerken overeenkomt met de opvattingen van de Rooms Katholieke Kerk op dit punt, die het schriftgezag als zodanig niet kent? Heeft het Schriftgezag er dan wel mee te maken? Zou op dit punt dus niet veel meer sprake kunnen zijn van een bepaalde exegese die kennelijk haar wortels mede heeft in de kerkelijke opvattingen die voor de Reformatie reeds zijn ontwikkeld? Zou dat feit op zichzelf geen reden geven om de eigen exegese kritisch onder de loep te nemen? In hoeverre zijn de opvattingen over scheppingsorde en zwijgteksten niet gebaseerd op een katholieke zienswijze die in de Reformatie zijn overgenomen zonder die echt kritisch tegen het licht te houden? 

Overtuigingskracht van het Woord
De verklaring van gevoelen geeft een groot aantal bezwaren weer over het standpunt van de ander, maar het mist de luister- en zelfkritische houding die nodig is om inhoudelijk met elkaar in gesprek te gaan. Het enkele feit dat de huidige ambtsopvatting nota bene als onrecht wordt ervaren, is op zichzelf al reden om serieus het oor te luisteren te leggen bij mensen die deze ervaring hebben. Dat vraagt vervolgens ook om de eigen exegese onder kritiek te durven stellen door haar te bevragen op inconsistenties, gewortelde traditie en Rooms Katholieke invloed; misschien dat daardoor begrip ontstaat voor het gevoel van onrecht. Dan zijn er wellicht andere verklaringen dan bijvoorbeeld de onwil om te buigen voor het Woord. Dat is geen eenvoudige, maar zeker wel een vruchtbare manier om gezamenlijk te zoeken naar het Koninkrijk der Hemelen. Dat kan uiteraard niet zonder gebed en de Heilige Geest. Dat zijn voorwaarden zonder welke het luisteren naar de ander en het eigen kritisch zelfonderzoek gedoemd zijn te mislukken. Binnen die voorwaarden zal het Woord ongetwijfeld Zijn werk doen, omdat het Woord overtuigingskracht van zichzelf heeft. Dat Woord is betrouwbaar en geeft vertrouwen om te luisteren en zelfonderzoek te doen. Grote kans dat er dan een verklaring van hoop, geloof en liefde mogelijk blijkt te zijn.

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Filtered HTML

  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.