Ventielregeling

Naar aanleiding van de toespraak van professor Selderhuis is er al veel gezegd en geschreven over die toespraak. Zelfs de NOS is het niet ontgaan en heeft hierover bericht. Dat op zichzelf is uiteraard een trieste constatering omdat daarvan geen positief getuigenis vanuit gaat. Het is misschien wel een dringende aansporing om de crisissfeer zo snel als mogelijk te beëindigen. Wellicht dat de blog van professor Huijgen een goede aanzet is, maar het gevaar bestaat dat bij het zoeken van een oplossing het vooral bij praten en schrijven blijft, terwijl er behoefte is aan concreet en praktisch handelen. 

Daarbij is het nuttig om de kritische noten van Bert Loonstra in zijn blogs erbij te betrekken omdat die ook een perspectief bieden binnen welke grenzen tot praktische oplossingen kan worden gekomen. Hetzelfde geldt voor behartigenswaardige bijdragen die Peter van Dolderen in zijn blogs heeft geleverd en het opinieartikel van Maarten Verkerk. Uit alle bijdragen komt naar voren de wil om er samen uit te komen. Die motivatie is belangrijk omdat waar een wil is ook een weg is. 

Naar mijn overtuiging biedt het kerkrecht voldoende mogelijkheden om een oplossing te bieden voor de ontstane controverses. Om het principe van het kerkrecht overeind te houden dat besluiten van meerdere vergaderingen bindend zijn voor kerken binnen het kerkverband zou ervoor gekozen kunnen worden om af te spreken dat, in aanvulling op bijvoorbeeld artikel 31 K.O., kerkenraden wegens klemmende praktische of principiële redenen  kunnen afwijken van een kerkelijke regel of besluit. Een ventielregeling dus.

Immers artikel 31 K.O. bepaalt voor zover van belang: 

“De besluiten van de vergaderingen worden genomen na gemeenschappelijk overleg en zo mogelijk met eenparige stemmen. Wat bij meerderheid van stemmen uitgesproken is, zal voor vast en bondig worden gehouden, tenzij bewezen wordt, dat dit in strijd is met het Woord van God, de belijdenis of de kerkorde.” 

Daarin ligt besloten dat besluiten genomen worden die op breed draagvlak kunnen rekenen. Besluiten worden zo mogelijk met eenparigheid van stemmen genomen. Bovendien biedt het de mogelijkheid voor eenieder die zich bezwaard voelt appèl of revisie in te dienen. Wanneer duidelijk is dat het draagvlak bij een groot aantal kerken ontbreekt, verondersteld wordt dat besluiten geen leerbesluiten zijn, kan het in het belang van de eenheid van de kerkverband en de eenheid en opbouw plaatselijke kerk zijn om onder voorwaarden af te wijken van een genomen besluit. 

Een mogelijkheid is om bij besluiten van de Generale Synode alvast met deze mogelijkheid rekening te houden door in het besluit op te nemen dat het mogelijk is van deze hoofdregel af te wijken vanwege klemmende redenen. Voorstelbaar is dat dit alleen aan een besluit wordt toegevoegd als blijkt dat daarom door kerken specifiek en gemotiveerd wordt gevraagd dan wel staande de vergadering blijkt van ernstige bezwaren of omdat het besluit met een kleine meerderheid wordt aangenomen. Wellicht dat daaraan de voorwaarde wordt verbonden dat, om te mogen afwijken, wel de kerkelijke weg van appèl en/of revisie moet zijn uitgeput. Daarbij zou er voorts aan gedacht kunnen worden dat een beroep op de ventielregeling wel bij bezwaar, appèl en/of revisie moet worden gedaan en dat alleen een beroep op de regeling mogelijk is voor die kerken die zelf bezwaar, appèl en/of revisie hebben ingesteld. Daarmee wordt het beroep op de uitzondering gereguleerd en restrictief toegepast. Deze ventielregeling geeft ruimte om wegens ernstige (gewetens)nood aan kerkenraden ruimte te bieden, terwijl het vooral dienstbaar kan zijn voor samenwerkingsgemeenten en samenwerkende gemeenten. Het voorkomt dat kerkenraden uit nood, besluiten ‘zomaar’ naast zich neerleggen. Het doet recht aan klem en verloren gevoelde situaties. En het voorkomt polarisatie en escalatie die de eenheid van het kerkverband in gevaar kunnen brengen. Artikel 31 K.O. hoeft daarvoor niet te worden gewijzigd doch er zal een regeling als bijlage bij artikel 31 K.O. kunnen worden toegevoegd.

Om van het besluit af te wijken legt de kerkenraad aan de classis verantwoording af. Wat klemmende redenen kunnen zijn zal van geval tot geval moeten worden beoordeeld, maar duidelijk is wel dat het niet gaat om een uitzondering van iedere regel of ieder besluit. Wellicht dat ook uitgezonderd kunnen worden besluiten die een verplichting voor de kerken aan het kerkverband met zich brengen. Bovendien kunnen eisen worden gesteld aan de besluitvorming waarbij vooral gedacht kan worden aan het horen van de gemeente voordat de kerkenraad besluit om af te wijken. Eventueel zou daarbij nog gedacht kunnen worden aan de mogelijkheid dat een termijn in acht moet worden genomen waarbinnen gemeenteleden bezwaar kunnen maken tegen een dergelijk besluit en er zou gedacht kunnen worden aan een gekwalificeerd meerderheidsbesluit. 

Daarmee ontstaat een proces van zorgvuldigheid en is ook duidelijk dat het gaat om uitzonderingen die noodzakelijk zijn. De noodzaak zou als uitgangspunt gevonden kunnen worden in het belang van de eenheid en de opbouw van de gemeente en de eenheid van het kerkverband. Daarmee kan tegemoet gekomen worden aan diegenen die menen dat kerkenraden gemakkelijk besluiten en regels van het kerkrecht naast zich neerleggen waardoor ‘ieder maar doet wat goed is in eigen ogen’. Bovendien dwingt het kerkenraden zorgvuldig na te denken en te handelen. De betrokkenheid van gemeenteleden wordt gewaarborgd. Kerkenraden moeten dan afwegen of, en zo ja op grond waarvan tot een afwijkende regeling wordt gekomen. Mogelijk dat er zelfs preventieve werking vanuit gaat bij het nemen van besluiten omdat een goed besluit uiteindelijk een besluit is dat het draagvlak heeft van alle kerken binnen het kerkverband.

Daarbij is het goed te bedenken dat het er naar uitziet dat de onderwerpen waarbij een beroep zal worden gedaan op deze regel beperkt zal blijken te zijn. De ervaring leert dat er een paar hete hangijzers zijn; de openstelling van ambten, besluiten inzake homoseksualiteit en misschien nog kinderen aan het avondmaal. Bij de openstelling van ambten speelt nog het toelaten van ambtsdragers uit de Nederlandse Gereformeerde - en Vrijgemaakt Gereformeerde kerken naar meerdere vergaderingen namens samenwerkingsgemeenten een rol. Het is goed voorstelbaar dat met betrekking tot dit laatste hetzelfde principe wordt gehanteerd. Uitgangspunt is het geldende kerkrecht tenzij er sprake is van klemmende redenen van praktische of principiële aard die daarop een uitzondering rechtvaardigen. Concreet komt het erop neer dat een classis bijvoorbeeld geen vrouwelijke ambtsdragers accepteert, omdat binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken dat de heersende opvatting is. Mogelijk is dat in een bepaalde classis of Particuliere Synode de uitzonderingsregel toepasbaar is, maar dan wederom met inachtneming van de voorwaarden die daarvoor gelden. 

Dat dit wellicht wennen is omdat het een andere benaderingswijze is, kan zo zijn, maar het biedt een zorgvuldige werkwijze om in knellende situaties kerken binnen het kerkverband de broederlijke hand te reiken. Dat daarbij verwacht mag worden dat kerkenraden niet lichtvaardig van kerkelijke regels afwijken, ligt besloten in de kerkorde zelf en de restrictieve mogelijkheid om daarvan af te wijken. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan problemen die in hoofdzaak samenwerkingsgemeenten en samenwerkende gemeenten ervaren binnen het verband van Christelijke Gereformeerde kerken. Daarbij mag ook wel opgemerkt worden dat samenwerkingsgemeenten en samenwerkende gemeenten in de praktijk van alledag loyaal zijn aan het kerkverband en zich ook gebonden weten aan het kerkrecht. Dat blijkt uit het feit dat kerkenraden, pas na jarenlang wachten op veranderingen rondom vrouwen in het ambt, pas nu, ervoor kiezen deze veranderingen niet langer af te wachten. Dat is ook een signaal vanuit deze gemeenten naar het kerkverband dat kennelijk deze kerken dusdanig klem en verloren zijn geraakt in het kerkverband dat zij geen andere mogelijkheid zien dan ervoor te kiezen toch te besluiten ambten open te stellen voor vrouwen en daarbij de kerkelijke weg niet meer te bewandelen. 

Met dit voorstel kan de druk van de ketel worden gehaald. Er zijn geen aanwijzingen dat van deze uitzonderingsregels grootschalig gebruik zal worden gemaakt; er zijn een beperkt aantal onderwerpen die tot een beroep op de uitzonderingsregel aanleiding geven. Afgesproken kan nog worden dat de ventielregeling voor toekomstige besluiten alleen geldt als die mogelijkheid in het besluit zelf is opgenomen. Daarmee zijn het gesprek en de discussie over deze onderwerpen niet van tafel, integendeel; zij blijven onderwerp van kerkelijk gesprek, maar het kerkscheidende daarvan is ondervangen. Het biedt ruimte en rust binnen het kerkverband om samen kerk te zijn. Het is alleszins de moeite waard. Het biedt een uitweg voor kerken die binnen het verband klem en verloren zijn geraakt. 

Reacties

Iets met synode en er uit stappen?:) 

Reactie toevoegen

Filtered HTML

  • E-mail- en internetadressen worden automatisch aanklikbaar.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • E-mail- en internetadressen worden automatisch aanklikbaar.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
CAPTCHA
Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.
Fill in the blank.